bandera infosar
Pro impreare sos Agregadores de Noas RSS, incarca s'icona cun su tastu de dereta de su sorighitu e, a pustis, seletziona 'Copia Indirizzo'. Pustis copiadu su collegamentu, incolla lu in s'agregadore tuo.

Limbas&Natziones: :: Pàrreres
cumpartzi custa noa cun sos amigos tuos invia mail stampa

Pàrreres


17/05/2014

S'ÈSTONU, DAE SOS DIALETOS A SA LIMBA ISTANDARD: UNA LIMBA UFITZIALE, DE ISTADU

de Diegu Corràine

Non so de seguru un’espertu de limba èstona, ma non bi cheret nudda a si documentare. Amus semper tentu curiosidade manna pro custa limba de una natzione de 1.300.000 abitantes in unu territòriu de 45.000 km2, indipendente dae s’Impèriu russu in su 1918, dae s’Urss in su 1991.

Leghende su libritu de Urmas Sutrop “Estonian Language” (Tallinn, 2000), amus bogadu a campu unos cantos datos chi tratant de s’istòria de sa limba èstona e de sa norma sua. Dae sa mapa dialetale chi publicamus, cumprendimus cantu s’èstonu est partzidu in dialetos e comente dae sos dialetos sunt resessidos a nche tirare una norma iscrita unitària.

Su camminu de s'istandardizatzione

Sos babbos de su protzessu de elaboratzione de una “normativa” unitària de su eesti sunt istados Johannes Voldemar Veski (Vaidavere, 1873 – Tartu, 1968), linguista, cumpiladore de ditzionàrios e terminòlogu; Johannes Aavik (Pöide,1880 – Istocolma,1973), filòlogu e linguista.

Sa limba èstona no est una limba indoeuropea, e apartenet a sa camba fìnnica de su grupu ugro-fìnnicu de sas limbas, paris cun su finlandesu e àteras limbas prus minores. S’èstonu est diferente dae su finlandesu, cantu s'inglesu dae su Frisonu. Sa diferèntzia intre èstonu e ungheresu, comente su tedesca ade su persianu. 

Su eesti, limba istandard, limba ufitziale

Su eesti est sa limba ufitziale de s’Estònia, presente dae s’iscola elementare a s’universidade. Est finas sa limba istandard, normale, de sa sièntzia moderna (biologia, astronomia, informàtica, semiòtica, etc.). S’èstonu l’impreant in s'esèrtzitu, in teatru, in su giornalismu, e totu sas classes sotziales.

Su eesti istandard, e no unu de sos dialetos suos, est finas limba ufitziale de sa Unione Europea.

Sa cunvivèntzia de sos dialetos èstonos cun s’istandard est unu modellu de interessu mannu finas pro nois Sardos si punnamus a sa soberania, contra a cale sia siat visione folclòrica, localista, autolesionista, divisionista.

Dialetos èstonos
Su rusinnolu nostru est andadu a aterue, ocannu
Hiiumaa: Meide ööbik aa seaesta maeale läin
Saaremaa: Meite ööbik oo siasta mäale läind
Muhumaa: Meite üöbik uo sieoasta mõjale läin
Läänemaa: Meite ärjälend oo tänäkond maale läin
Vigala: Mede künnilind uu tänabö maeale läind
Kihnu: Mede künniljõnd ond tänävasta maalõ läin
Harju-Risti: Mete üöbik oo tänabu maeal läin
Kuusalu: Meie üöbik on tänävu muuale mend
Järvamaa: Me õitselind on tänavu maale läind
Virumaa settentrionale: Meie kirikiut one tänävu mojale lähänd
Vaivara: Mei sisokaine ono (olo) tänä vuo mojale mennö
Kodavere: Meie sisask one tänävuade mõjale lähnud
Karksi: Mee kiriküüt' om täo muial lännü
Tartumaa meridionale: Meie tsisask om tinavu muiale lännu
Võrumaa: Mii sisask um timahavva muialõ lännüq
Setomaa: Mii sisas'k om timahavva muialõ l'änüq.
Istandard ÈSTONU: Meie ööbik on tänavu mujale läinud


#Diegu Corràine

» in segus