bandera infosar
Pro impreare sos Agregadores de Noas RSS, incarca s'icona cun su tastu de dereta de su sorighitu e, a pustis, seletziona 'Copia Indirizzo'. Pustis copiadu su collegamentu, incolla lu in s'agregadore tuo.

Banner Left
cumpartzi custa noa cun sos amigos tuos invia mail stampa

08/06/2014

Intre localismu e universalismu, tocat a afortire sa limba, sa cultura e s'identidade nostra

de Diegu Corràine

Sa mundializatzione de sos mercados e de sa produtzione culturale arriscant de catzare balore e, duncas, "mercadu" a eventos, particularidades e identidades linguìsticas e culturales chi non tenent sos "nùmeros" zustos pro esser cumpetitivos. Si sos contos econòmicos sunt sa règula pro istabilire su torracontu de una mercantzia e, duncas, si cumbenit a la produìre o nono, cunforme a sa cantidade chi sa clientela est disposta a comporare, est craru chi una produzione in iscala manna est prus cumbeniosa, mescamente si garantit uniformidade e calidade costante.

Ma, si podet narrer sa matessi cosa pro sas culturas e pro sas limbas, chi suntcaraterìsticas -e a bias"ùnicas"- propiu ca sunt minores e si sunt sarvadas ca istaiant e sighint a istare in logos "perifèricos": in un'ìsula, in pitzu a unu monte, a s'àtera ala de unu riu mannu, o in logos pòveros sena richesas naturales o male sanos? Pòpulos e natziones chi tenent istoriai millenàrias, testimonzos de sa calidade prus manna de s'umanidade: sa diversidade.

De culturas e limbas minores nd'est prenu su mundu. A su puntu chi si podet narrer chi sa "majoria" de s'umanidade est fata de "minorias"; una parte gasi importante de su mundu chi unu nùmeru ispetziale de su Currèu de s'Unesco de su 1986 fiat intituladu "Natziones minores, culturas mannas". Sinzale finas chi in custu mundu relativu su cuntzetu de "mannu" tenet unu sentidu petzi si esistit su "minore", e a s'imbesse puru. E tando sa diferèntzia ètnica e linguìstica est unu bene gasi mannu comente est unu bene sa diferèntzia de sas famìlias animales o vezetales; antis galu de prus, si nois òmines nos creìmus a beru sos meres de sa natura.

S'isvilupu de sa limba e sa cultura nostra contra a sas lezes de su mercadu

Tando, pro sas natziones e limbas minores (chi in sos logos in uè istant e pro sa zente chi nd'est parte sunt "mannas"), non podent baler sas lezes fritas de s'economia, de su torracontu. Issas, in s'interessu de totu s'umanidade, devent sighire a esister, finas (o mescamente) contra a sas lezes de su mercadu.

Est pro custu chi sos pòpulos e sas limbas minores devent tenner unu fortilesa e una cussèntzia prus mannas pro si preservare e pro s'isvilupare. Ca sos pòpulos che a su nostru sunt inghiriados de fortzas contràrias, econòmicas e culturales meda fortes, e arriscant un'influèntzia negativa duas bias, in duos livellos diferentes:

— sa prima benit dae sa limba e dae sa cultura de sa majoria de s'istadu. Custa, presentende-si comente modellu forte, minetzat tretos mannos de sa limba nostra istèrica, si non sa natura sua matessi e su deretu suo a esister che limba diferente e lìbera;

— sa segunda nos benit dae foras de s'istadu, dae su cosmopolitismu sena ànima ne identidade, propostu cun totu sas fortzas dae custa mentalidade noa (sena tempus nen logu) chi tenet in sa limba e cultura angloamericana sos modellos suos universales.

Duncas, nois semus custrintos a gherrare duas bias prus de sos àteros, cun s'idea crara de ite nos isetat si no lu faghimus, cun unu disinnu craru pro nos garantire unu tempus benidore.

Una polìtica linguìstica zenerale pro su tempus benidore

Sa tensione permanente intre localismu e universalismu presente in s'istoria de totu s'umanidade non nos podet afogare si amus a cumprender chi:

— non b'at culturas e limbas "mezus" e culturas limbas "peus", b'at petzi culturas e limbas diferentes, lìberas de s'isvilupare e esser ufitziales in sa terra issoro o dominadas e afogadas;

— sa cultura e sa limba nostra balet cantu sas àterase tenet sas matessi possibilidades de àteras pro esser mediu de comunicatzione de una sotziedade moderna;

in logu nostru, su sardu devet esser sa limba prima, ca issa est sa limba naturale, propia, istòrica, de s'ìsula nostra;

— petzi nois podimus gherrare, in logu nostru, pro isvilupare sa cultura e sa limba sarda, contra a sos intentos de nos deculturare e livellare sas diferèntzias;

—non podimus pessare o isetare chi "cras" resessamus a fagher mezus, prosa limba sarda e sa cultura nostra, su chi non resessimus a fagher (o "non cherimus") "oe";

Nois creìmus in s'ufitzialidade e la cherimus, comente àteras natziones cherent s'issoro.

Tando, fortes de sas fortzas culturales mezus, espressadas dae su pòpulu nostru, cun s'azudu de sas lezes in favore votadas dae su guvernu sardu, italianu e de sos printzìpios istabilidos dae sas Cartas internatzionales, cherimus chi s'istoria nos torret totu su chi nos devet: sa libertade de esser "limba", in paridade de dinnidade e de oportunidades; limba de totus, sena diferèntzia de idea polìtica, reliziosa, sotziale; limba de sa raighina ma finas limba moderna, de sa cultura, de sos mèdias, de s'aministratzione, de s'iscola, de sas sièntzias.

Duncas, bi cheret una polìtica linguìstica zenerale, de totu sa sotziedade e non de s'iscola ebia, de totu su Guvernu sardu e non de s'Assessoradu de sa Cultura ebia, a manera chi "totu" sa sotziedade nostra podat funzionare, in totu sos àmbitos e setores, in limba sarda, e finas in sa limba de s'istadu, comente previdet sa Carta Europea de sas Limbas. Pro custu, amus a dever elaborae istrumentos zurìdicos noos e coerentes cun custa prospetiva.

Finas sa "educatzione linguìstica" at a dever esser no iscolàstica ebia, ma sotziale e permanente: amus a dever imparare in totue su sardu ca sa limba nostra at a deveresser presente in totu sas ocasiones pùblicas, iscritas e orale, cun una "visibilidade" cumpreta chi nos inghìriet totus, comente oe nos càpitat cun s'italianu. Si cherimus unu tempus benidore pro su sardu, bi cheret s'azudu de totus, de s'iscola publica, de sa privada, ma finas de totu sas entidades, de totu sos mèdios (informàticos, telemàticos, etc.) chi azuant una limba lìbera a esser "normale" in sa sotziedade. Lu podimus fagher, custu, petzi si amus a creer in una limba moderna e unitaria, chi aùnat totu sos Sardos in sas ocasiones comunicativas zenerales e formales, mantenende sas espressiones locales in sas ocasiones informales e comunitàrias.

Diegu Corraine, diretore de s'editzione sarda de su Currèu de s'Unesco (ghennarzu 2001)


#Diegu Corràine

» in segus

Ùrtimos PÀRRERES inseridos

PRÈMIU WOLF de LITERADURA PRO PITZINNOS
“Conto unu contu”, editzione 2018

Iscadèntzia 1-9-2018

BANDU Sas EDITZIONES PAPIROS  BANDINT su Prèmiu WOLF de literadura pro pitzinnos“CONTO UNU CONTU” Sos Iscritores interessados devent iscrìere unu contu in sardu pro pitzinnos dae 6 a 10 annos. Sa contu, iscritu in caràte­res de imprenta in formadu ...  [sighit]

Cuncursu "LIMBAS IN PONTE" de tradutzione literaria in sardu, 2018

EDITZIONE 2018: ISPAGNOLU > SARDU

Prèmiu de Tradutzione literària in sardu LIMBAS IN PONTE Prèmiu intituladu a ELIEZER BEN YEHUDA (1858-1922), Giornalista, linguista, tradutore: babbu mannu de sa limba ebràica moderna EDITZIONE 2018: ISPAGNOLU>SARDU Pro s’òpera CUENTOS DE LA SELVA >...  [sighit]

SÒTZIOS de sa sotziedade de sa limba sarda

Ordinàrios: Chie est de acordu cun sos printzìpios de sa SLS e nde cumpartzit sas finalidades Currispondentes: Chie connoschet sa limba sarda orale, nde pràticat sa norma iscrita e collàborat dae sa bidda sua a traballos de istùdiu linguìsticu e a su Ditzio...  [sighit]

Manifestu  de sa Limba Sarda

de sa Sotziedade pro sa Limba Sarda

 In ocasione de sa Die Europea de sas Limbas 2013, proclamada e promòvida in su 2001 dae su Cussìgiu de Europa, festada cada annu su 26 de cabudanni, sa Sotziedade pro sa Limba Sarda at publicadu su in una pàgina Facebook custu Manifestu in 10 puntos pro ponnere in craru e ...  [sighit]

SA LIMBA SARDA COMUNA E SA SOBERANIA LINGUÌSTICA

de Diegu Corràine

Mai comente in custos annos amus iscritu in sardu. E mai amus iscritu, che a como, in cada dialetu de cada bidda e logu. Sas retes sotziales e sos mèdios telemàticos e informativos modernos cunsentint a cadaunu de iscrìere finas in sardu, comente li paret. Sende chi tenimus una ...  [sighit]

FUNDU DE SA LIMBA SARDA

Sa paràula "fundu", in sardu, cheret nàrrere àrbore, mata, ma finas caudale, dinare, richesa.  In custa pàgina de su FLS, "fundu" est una cantidade de dinare dadu dae pessones de bonu coro, chi sunt interessadas a su tempus venidore de sa limba sarda, paragonada a u...  [sighit]

SOBERANIA

Sa soverania est su podere supremu de: a) rinuntziare a cale si siat podere pròpiu, b) de apartènnere a un'àteru istadu rinuntziende a cale si siat distintzione natzionale, c) de otènnere formas de autonomia natzionale, d) de formare una cunfereratzione istatale ...  [sighit]

"Pro otènnere in pagu tempus su domìniu internet de primu livellu .srd. Lu paghet sa Regione Sarda!"

de Diegu Corràine

Unas cantas limbas e natziones sunt resessidas a otènnere unu domìniu internet de primu livellu. Pro rapresentare un'identidade linguìstica, culturale, natzionale.Su primu chi, forsis, at abertu su caminu est “.cat”, domìniu intradu in vigore in su 2005, chi o...  [sighit]

"Ite nos imparat s'Assemblea de sa LS e de sas àteras limbas de su 15 de Santugaine"

de Diegu Corràine

S'Assemblea de sa limba sarda e de sas àteras limbas de Sardigna, fata in Santa Cristina su 15 de santugaine at cunsentidu de nos cunfrontare pessones e assòtzios chi fìamus dae meda sena nos aunire in su matessi logu pro cuncambiare ideas e leare pessos pro su tempus venidore.E...  [sighit]