bandera infosar
Pro impreare sos Agregadores de Noas RSS, incarca s'icona cun su tastu de dereta de su sorighitu e, a pustis, seletziona 'Copia Indirizzo'. Pustis copiadu su collegamentu, incolla lu in s'agregadore tuo.

Limbas&Natziones: :: Documentos
cumpartzi custa noa cun sos amigos tuos invia mail stampa

Documentos


Decraratzione Universale de sos Deretos de s’Òmine

Proclamada dae sas Natziones Unidas su 10 de nadale de su 1948

Cunsiderende chi su reconnoschimentu de sa dinnidade chi pertocat totu sos membros de sa famìlia umana e sos deretos issoro aguales e inalienàbiles costituit su fundamentu de sa libertade, de sa zustìtzia e de sa paghe in su mundu,
Cunsiderende chi su misconnoschimentu e su minisprètziu de sos deretos de s’òmine ant zutu a atziones de barbaridade chi ofendent sa cussèntzia de s’umanidade e chi sa bènnida de unu mundu in ue sos èsseres umanos ant a esser lìberos de faeddare e de creer, liberados dae sa timòria e dae sa misèria, est proclamada comente s’isetu prus mannu de s’òmine,
Cunsiderende chi est indispensàbile chi sos deretos de s’òmine siant garantidos dae normas zurìdicas, a manera chi s’òmine non siat custrintu prus, comente remèdiu estremu, a si rebellare a sa tirannia e a s’opressione,
Cunsiderende chi est essentziale a animare s’isvilupu de sas relatziones de amighèntzia intre sas natziones,
Cunsiderende chi in sa Carta sos pòpulos de sas Natziones Unidas ant proclamadu torra sa fide issoro in sos deretos fundamentales de s’òmine, in sa dinnidade e su balore de sa pessone umana, in sa paridade de sos deretos de sos òmines e de sas fèminas, e chi issos si sunt decrarados dispostos a favorire su progressu sotziale e a instaurare cunditziones de bida mezus in una libertade prus manna,
Cunsiderende chi sos Istados Membros si sunt impinnados pro assegurare, in cooperatzione cun s’Organizatzione de sas Natziones Unidas, su rispetu universale e efetivu de sos deretos de s’òmine e de sas libertades fundamentales,
Cunsiderende chi un’idea comuna de custos deretos e libertades tenet s’importàntzia prus manna pro cumprire totu custos impinnos,

S’Assemblea Zenerale proclamat

custa Decraratzione Universale de sos Deretos de s’Òmine comente s’ideale comunu chi totu sos pòpulos e totu sas natziones devent sighire pro fagher a manera chi totu sos indivìduos e totu sos òrganos de sa sotziedade, tenende semper in mente custa Decraratzione, s’isfortzent, cun s’insinnamentu e s’educatzione, a isvilupare su rispetu de custos deretos e libertades e a nd’assegurare, cun mesuras progressivas de caràtere natzionale e internatzionale, su reconnoschimentu e s’aplicatzione universales e efetivos, siat intre sas populatziones de sos Istados Membros etotu, siat intre cussas de sos territòrios postos suta de sa zurisditzione issoro.

ARTÌCULU 1
Totu sos èsseres umanos naschent lìberos e aguales in dinnidade e in deretos. Issos tenent sa resone e sa cussèntzia e devent operare s’unu cun s’àteru cun ispìritu de fraternidade.

ARTÌCULU 2
Onzunu podet fagher baler totu sos deretos e totu sas libertades proclamadas in sa Decraratzione presente, sena distintzione peruna, pro resones de ratza, de colore, de sessu, de limba, de relizione, de idea polìtica o de onzi àtera idea, de orìzine natzionale o sotziale, de richesa, de nàschida o de cale si siat àtera cunditzione.
In prus, no at a esser fata peruna distintzione fundada subra de s’istatutu polìticu, zurìdicu o internatzionale de su Paisu o de su territòriu dae ue una pessone podet benner, sende chi custu Paisu o territòriu siat indipendente, suta de tutela, no autònomu o assuzetadu a una limitatzione cale si siat de soverania.

ARTÌCULU 3
Onzi indivìduu tenet deretu a sa bida, a sa libertade e a sa seguràntzia de sa pessone sua.

ARTÌCULU 4
Nemos at a poder esser mantesu ne in istadu de iscravitùdine, nen de tzerachia; s’iscravitùdine e sa trata de sos iscraos sunt proibidas in totu sas formas.

ARTÌCULU 5
Nemos at a poder esser assuzetadu a sa tortura, ne a penas o a tratamentos crudeles, inumanos o degradantes.

ARTÌCULU 6
Onzunu tenet su deretu a su reconnoschimentu in onzi logu de sa personalidade zurìdica sua.

ARTÌCULU 7
Totus sunt aguales in dae in antis de sa leze e tenent deretu sena peruna distintzione a una tutela aguale de sa leze. Totus tenent deretu a una tutela aguale contra a onzi discriminatzione chi vìolet sa Decraratzione presente e contra a onzi istigamentu a custa discriminatzione.
ARTÌCULU 8
Onzi pessone tenet deretu a unu ricursu efetivu a sas zurisditziones natzionales cumpetentes contra a sos atos chi vìolant sos deretos fundamentales chi li sunt reconnotos dae sa costitutzione o dae sa leze.

ARTÌCULU 9
Nemos podet esser arrestadu, impresonadu o esiliadu in manera arbitrària.

ARTÌCULU 10
Onzi pessone tenet su deretu, in agualidade prena, a un’udièntzia zusta e pùblica in dae in antis de unu tribunale indipendente e impartziale, chi at a detzider siat de sos deretos e òbrigos suos siat de su fundamentu de onzi acusa, in matèria penale, direta contra a issa.

ARTÌCULU 11
1. Onzi pessone acusada de unu reatu si devet cunsiderare innotzente finas a cando s’at a istabilire in manera legale sa neghe sua in unu protzessu pùblicu in ue ant a esser asseguradas totu sas garantzias netzessàrias a sa defensa sua.
2. Nemos at a poder esser cundennadu pro atziones o omissiones chi, in su mamentu chi sunt istadas fatas, non costituiant reatu pro su deretu natzionale o internatzionale. In prus, non s’at a poder imponner peruna pena prus manna de sa chi si podiat aplicare in su mamentu chi su reatu est istadu fatu.

ARTÌCULU 12
Nemos at a poder esser ozetu de interferèntzias arbitràrias in sa bida privada sua, in sa famìlia sua, in sa domo o in sa currispondèntzia sua, nen de atacos a s’onore o a sa reputatzione sua. Onzi pessone tenet su deretu de esser tutelada dae sa leze contra a custas intromissiones o a custos atacos.

ARTÌCULU 13
1. Onzi pessone tenet su deretu a sa libertade de movimentu e de residèntzia e de isseberare sa residèntzia sua in intro de un’Istadu.
2. Onzi pessone tenet su deretu de si nch’andare dae unu paisu, finas dae su suo, e de bi poder torrare.

ARTÌCULU 14
1. Onzi pessone, si est pessighida, tenet su deretu de si chircare asilu e de l’otenner in àteros paisos.
2. Custu deretu non podet esser invocadu si sa pessone est pessighida a beru pro unu reatu de deretu comunu o pro atziones contràrias a sas finalidades e printzìpios de sas Natziones Unidas.

ARTÌCULU 15
1. Onzi pessone tenet deretu a una natzionalidade.
2. Nemos podet esser privadu de sa natzionalidade sua, nen de su deretu de cambiare natzionalidade.

ARTÌCULU 16
1. S’òmine e sa fèmina, dae s’edade addata, sena perunu impedimentu pro sa ratza, sa natzionalidade o sa relizione, tenent su deretu de si cojuare e de si fagher una famìlia. Issos tenent sos matessi deretos in ocasione de su cojuiu, a pustis de su cojuiu e in s’ora de s’ispartzimentu.
2. Su cojuiu s’at a poder fagher petzi cun s’acordu lìberu e prenu de sos isposos.
3. Sa famìlia est s’elementu naturale e fundamentale de sa sotziedade e tenet deretu a esser tutelada dae sa sotziedade e dae s’Istadu.

ARTÌCULU 17
1. Onzi pessone, a sa sola o paris cun àteros, tenet deretu a tenner una propiedade sua.
2. Nemos podet esser privadu in manera arbitrària de sa propiedade sua.
ARTÌCULU 18
Onzi pessone tenet deretu a sa libertade de pessamentu, de cussèntzia e de relizione; custu deretu ìmplicat sa libertade de cambiare relizione o idea, e finas sa libertade de manifestare sa relizione o s’idea sua, a sa sola o paris cun àteros, siat in pùblicu siat in privadu, cun s’insinnamentu, sas pràticas, su cultu e su rispetu de sos ritos.

ARTÌCULU 19
Onzi pessone tenet deretu a sa libertade de opinione e de espressione; custu ìmplicat su deretu a no esser pessighidu pro sas opiniones suas e su de chircare, de retzire e de difunder, sena cunsiderare sas fronteras, sas informatziones e sas ideas cun cale si siat mèdiu de espressione.

ARTÌCULU 20
1. Onzi pessone tenet deretu a sa libertade de riunione e de assòtziu patzìficu.
2. Nemos podet esser obrigadu a fagher parte de un’assòtziu.

ARTÌCULU 21
1. Onzi pessone tenet su deretu de leare parte a su guvernu de sos afares pùblicos de su paisu suo, siat in manera direta, siat tràmite rapresentantes isseberados liberamente.
2. Onzi pessone tenet su deretu de intrare, in cunditziones de agualidade, in sas funtziones pùblicas de su paisu suo.
3. Sa boluntade de su pòpulu est su fundamentu de s’autoridade de sos poderes pùblicos; custa boluntade si devet espressare cun eletziones onestas chi devent esser fatas periodicamente, cun votu universale aguale e segretu o cunforme a una protzedura ecuivalente chi asseguret sa libertade de votu.

ARTÌCULU 22
Onzi pessone, comente membru de sa sotziedade, tenet deretu a sa seguràntzia sotziale, pro otenner su godimentu de sos deretos econòmicos, sotziales e culturales indispensàbiles a sa dinnidade e a s’isvilupu lìberu de sa personalidade sua, gràtzias a s’isfortzu natzionale e a sa cooperatzione internatzionale, cunsideradas s’organizatzione e sas risorsas de onzi paisu.
ARTÌCULU 23
1. Onzi pessone tenet deretu a su traballu, a isseberare liberamente su traballu suo, a cunditziones de traballu zustas e chi podant acuntentare, e a sa protetzione contra a sa disocupatzione.
2. Totus tenent su deretu, sena peruna discriminatzione, a unu salàriu aguale pro unu traballu aguale.
3. Chie traballat tenet deretu a una paga zusta e chi l’acuntentet, chi asseguret a issu e a sa famìlia sua un’esistèntzia chi siat cunforme a sa dinnidade umana e cumpretada, si bisonzat, dae totu sos àteros mèdios de tutela sotziale.
4. Onzi pessone tenet su deretu de fundare, paris cun àteros, sindicados e de intrare in sindicados pro difender sos interessos suos.

ARTÌCULU 24
Onzi pessone tenet deretu a su pasu e a su disaogu e mescamente a unu lìmite zustu de su tempus de traballu e a fèrias periòdicas pagadas.

ARTÌCULU 25
Onzi pessone tenet deretu a unu livellu de bida bastante pro l’assegurare sa salude, s’istonzu bene suo e su de sa famìlia sua, mescamente pro s’alimentatzione, sa bestimenta, sa domo, sas curas mèdicas e finas pro sos servìtzios sotziales indispensàbiles; tenet deretu a sa seguràntzia si est disocupada, malàida, imbàlida, biuda, betza o si at pèrdidu sos mèdios suos pro campare a pustis de eventos indipendentes dae sa boluntade sua.
Sa maternidade e s’infàntzia tenent deretu a un’azudu e a un’assistèntzia particulare. Totu sos pitzinnos, chi siant nàschidos in su cojuiu o in foras de custu, godint de sa matessi tutela sotziale.

ARTÌCULU 26
1. Onzi pessone tenet deretu a s’istrutzione. S’istrutzione devet esser gratùita, a su nessi pro s’insinnamentu elementare e fundamentale. S’istrutzione elementare est obrigatòria. S’istrutzione tècnica e professionale devet esser zeneralizada; s’intrada a sas iscolas superiores devet esser aberta in agualidade prena a totus, cunforme a su mèritu issoro.
2. S’istrutzione devet punnare a s’isvilupu prenu de sa personalidade umana e a s’afortimentu de su rispetu de sos deretos de s’òmine e de sas libertades fundamentales. Issa devet favorire sa cumprensione, sa tolleràntzia e s’amighèntzia intre totu sas Natziones e totu sos grupos ratziales e reliziosos, e finas s’isvilupu de sas atividades de sas Natziones Unidas pro su mantenimentu de sa paghe.
3. Babos e mamas tenent, comente prioridade, su deretu de isseberare sa casta de educatzione de dare a sos fizos issoro.

ARTÌCULU 27
Onzi pessone tenet su deretu de leare parte liberamente a sa bida culturale de sa comunidade, de godire de sas artes e de tenner parte in su progressu sientìficu e in sos benefìtzios chi nde resurtant.
Onzunu tenet su deretu a sa protetzione de sos interessos morales e materiales chi derivant dae cale si siat produtzione sientìfica, literària o artìstica, chi issu nd’est s’autore.

ARTÌCULU 28
Onzi pessone tenet deretu, in àmbitu sotziale e in àmbitu internatzionale, a un’òrdine fatu a manera chi sos deretos e sas libertades proclamadas in sa Decraratzione presente podant esser realizados in manera cumpreta.

ARTÌCULU 29
1. Onzi pessone tenet doveres cun sa comunidade, in ue petzi est possìbile s’isvilupu lìberu e prenu de sa personalidade sua.
2. In sa pràtica de sos deretos suos e in su godimentu de sas libertades suas, onzunu est assuzetadu petzi a sas limitatziones istabilidas dae sa leze, cun s’intentu de assegurare su reconnoschimentu e su rispetu de sos deretos e libertades de sos àteros e cun sa finalidade de satisfagher sos bisonzos zustos de sa morale, de s’òrdine pùblicu e de s’istonzu bene zenerale in una sotziedade democràtica.
3. Custos deretos e libertades no ant a poder, in perunu casu, esser praticados in manera contrària a sas finalidades e printzìpios de sas Natziones Unidas.

ARTÌCULU 30
Non b’at perunu disponimentu de custa Decraratzione chi podat esser interpretadu comente implicante pro un’Istadu, unu grupu o una pessone unu deretu a fagher cale si siat atividade o un’atzione chi punnet a sa distrutzione de sos deretos e libertades chi bi sunt proclamados.


#Sarvadore Serra

» in segus