Totu Tìtulos Argumentos Testos

Setzione currente: Limba sarda > LS in periòdicos

16 de 46


 NOA  Sardigna  
Noas in televisione
 

Memòria istòrica de su sardu -  6

 

Custos sunt unos cantos servìtzios de su telegiornale in limba sarda chi apo fatu, dae su 1994 a su 1999, in antis in Telesardegna e pustis in Azzurra TV, diretore Frantziscu Merche.

B'at eventos tràgicas e cosas prus lèbias, comente li deghet a unu notitziàriu.

A sighire, duos cummentos de Larentu Pusceddu e Màriu Sanna e un'artìculu chi  su giornalista Felice Testa aiat iscritu pro sa Nuova Sardegna  in su 1994  

 

Nùgoro, 28.01. 2010

Sarvadore Serra

 

· TELESARDEGNA, 27 de làmpadas 1994

   - Sos bandidos ant mortu una guàrdia zurada, Fabian Mele, de biuntun annu, nugoresu, e àteras duas las ant fertas in un'irrobatòriu a su furgone blindadu de sa cooperativa "Vigilanza Sardegna". Est capitadu custu manzanu, a sas oto e mesa, a curtzu a Oroteddi. In su de Loscòi, a su furgone li sunt cròmpidos a su mancu sete bandidos, armados de fusiles Garand e Kalashnikov, chi ant isparadu pro prus de chimbe minutos. Pro cromper a su furgone e furare dughentos otanta miliones de francos in contante, sos irrobadores, chi fint in intro de unu camion Fiat 40, l'ant addobadu faghende-lu essire foras de caminu e faghende-nche ruer su bidru de sa màchina. Deretu sos bandidos ant cumintzadu a isparare. A Fabian Mele, chi fit guidende, l'ant fertu a cara e a petorras. Su zòvanu est mortu belle deretu, senza aer su tempu de s'abizare de su chi fit capitende. Sos àteros duos collegas los ant fertos in manera non grave. S'irrobatoriu l'at bidu zente chi fit colende in màchina. Sos bandidos, a custos, los ant custrintos a si firmare minetende-los cun sas armas. Deretu sunt arribados sos carabineris e sos politzotos, chi como sunt chirchende sos delincuentes in totue, cun  postos de blocu e controllos dae artu cun s'elicòteru. Sos carabineris de su repartu ispetziale ant agatadu una de sas màchinas chi sos bandidos ant impreadu pro fuire, un'Alfa 164 ruja.

 

·   TELESARDEGNA, 17 de cabudanni 1994

- Sunt istados presentados in Fàrcana, in su Monte Ortobene de Nùgoro, sos modellos noos de sa Lancia. Meda interessante fit sa "Lancia Z", una monovolùmene de duos litros cun turbocumpressore, chi podet arribare a 195 chilòmetros a s'ora. Est una màchina a ses postos, còmodos, chi si podent modulare cunforme a su bisonzu e a s'ocasione. Meda bona sa dotatzione de sèrie, chi andat dae su sacu de seguersa a sos artziacristallu a elètricu in dae in antis e in dae segus, sa serrada tzentralizada, unu carculadore pro rezistrare totu su chi càpitat in caminu, su cunditzionadore, sos faros alòzenos, sos setidorzos chi si podent zirare, sos faros pro sa neula, su sistema ABS e unu muntone de àteras cosas chi faghent a beru de sa Lancia Z una vetura de lussu. Un'àtera novidade est sa Debra SW, chi b'at diversas motorizatziones, dae su 1600 CC a su duos litros turbo diesel. Ma sunt istadas rennovadas finas sas versiones Debra e Delta e, sa prus minoredda, sa Y 10.

 

 ·   AZZURRA TV 24 de nadale de su su 1998

- L'ant mortu cun unu corfu de fusile custu manzanu, a sas ses e mesa, cando fit andende a crèsia pro narrer sa missa. Pro Don Gratzianu Muntoni, su vitzepàrracu de Orgòsolo, non b'at àpidu nudda de ite fagher. No at àpidu peruna possibilidade de si sarvare. Su mortore at fatu in presse a fuìre. E su pàrracu Micheli Casula, sa sìndiga Maria Antònia Podda, e totu sos àteros chi sunt acudidos deretu, petzi ant pòdidu prangher pro sa morte de cust'òmine bonu, chi at fatu semper de totu pro mezorare sas cosas in bidda. Sa noa s'est isparta in totue. Sunt arribados sos carabineris, sos politzotos, su prefetu. Est arribadu su pìscamu de Nùgoro, Mussennor Pedru Meloni. Totus dimandendesi chie podiat cherrer gai male a custa pessone chi at semper peleadu pro ponner sas paghes, pro evitare chi si pesset chi Orgòsolo est una bidda in ue b'at tropu delincuentes.

Don Gratzianu Muntoni aiat 57 annos. Fit nàschidu in Fonne. Si fit fatu pride a mannu, 8 annos a como. In antis est istadu professore, e finas aministradore comunale pro sa democratzia cristiana. Como su dispiaghere est tropu mannu, pro custa morte fata pròpiu in die de festa. In totu sas crèsias de sa diòtzesi, istanote, in antis de sa missa de Nadale, ant a osservare unu minutu de silentziu. Sàpadu in Orgosolo b'est s'acumpanzamentu. Pustis a Don Gratzianu nche l'ant a interrare in bidda sua, in Fonne.

 

·   AZZURRA TV 13 de maju 1999

Luego aperint unu situ internet in sa comuna de Nùgoro. Sa novidade l'ant ispiegada in un'addoviu cun sos zornalistas. Su de ativare internet est su resurtadu de su traballu de informatizatzione chi sa zunta comunale at mandadu a dae in antis in custos bator annos. S'initziativa l'at coordinada s'ufitziu pro s'innovatzione informàtica de sa comuna. De fagher funtzionare su situ internet si nd'interessat una sotziedade nugoresa, sa "Marval". E finas su fornidore est sardu: sa comuna, infatis at fatu una cunventzione cun "Tiscali Net". In unu primu mamentu bi det aer unu situ petzi pro s'assessoradu a su turismu e a s'isport, in ue b'est Zuanne Cucca. Luego at a esser possibile a s'informare  alluende su carculadore eletrònicu chi unu tenet in domo e, cando ant a ponner su sistema satellitare, finas cun su televisore. Tando unu at a poder ischire totu su chi li interessat  de s'istòria, de sos museos, de sos parcos, de sas festas, de sas garas isportivas, de sa roba de mandigare, de sos itineràrios, de sos servìtzios ùtiles. Su situ internet l'iscrient in italianu e in ingresu. Ma luego l'ant a iscrier finas in sardu: s'incàrrigu nat chi l'ant a dare  a sa sotziedade editoriale "Papiros" de Nùgoro. Como, in custos meses, bident comente funtzionat sa cosa. Ca s'idea est de ponner internet in totu sos ufitzios de s'aministratzione comunale.

 

·   AZZURRA TV 24 de maju 1999

- Sunt un'incantu sas òperas chi s'artista nugoresu Elio Moncelsi at postu in mustra in sa sala de su setimanale "L'Ortobene", in Nùgoro. Sunt interessantes mescamente sas cumpositziones de òperas partidas in imàzines diferentes, chi sunt una infatu de s'àtera, comente chi siant fotogramas de una pellìcula, formende una unidade ideale, mancari onzi una mantenzat su balore suo. E tando amus sos caddos, che tenent una parte importante in sa fantasia de totu cantos, e duncas finas in su modellu de sa pintura. Pustis, su grupu de cuadros cun sa pitzinna in sa tinedda in zardinu, s'àrvore cun sa bantzigallella, sos caddos fuìnde, chi espressant comente una timòria chi b'at in fundu a s'ànima. Un'àteru grupu de tres cuadros rapresentat sa funtzione chi sos betzos tenent in sa famìlia e in sa sotziedade. Pustis amus su mare in tempesta, manifetstatzione de sa fortza de sa natura...unu trighinzu de Nùgoro cun sas Gràssias betzas...un'ampulla e una tassa de binu chi mustrant sa bida de onzi die...duos nudos de fèminas, pro fagher bider su passazu dae s'istudiu a s'òpera finida in sa tela...su boe, màscara de sa traditzione sarda...s'issena orrorosa de sa flazellatzione.

Sunt totus òperas chi tenent unu tema diferente. Ma totu cantas nos tocant su coro, cun sa finesa issoro, e cun sa delicadesa de su colore, chi paret chi essat dae sa tela pro s'ispargher in totue.

 

------------------------------------

 

·   Lìtera Larentu Pusceddu

A Su Zentile Direttore

                                                                                                              Telesardegna

                                                                                                        NUORO

Caru Direttore,

deris a bortaedie apo allutu sa televisione e chircadu su canale 43, pro bider ite programma fidis trasmitinde. Cale merafiza  sa mia in su lezer in su sutta titulu "Telezornale in limba sarda". Apo ascurtadu cun emotzione a Sarbadore Serra, chi connosco meda bene, dande sas novas cun su bellu limbazu nuoresu, craru e ischiettu

Caru Direttore, Vois sedes sos primos a ponner in pratica un'idea chi pro la facher caminare bi cheriat solu sa voluntade politica e, naturale, sos omines zustos che a bois.

So cumbintu chi sa limba sarda si sarbat no solu cun sa poesia, sa litteradura e su faeddu, ma meda meda podet facher sa televisione. S'importante est chi sichedas cun custantzia e seriedade

                                                                            In su mentres bos faco tantos Augurios

                                                                                 e sos cumplimentos  mios: sos cumplimentos

                                                                         de unu chi at dedicadu e dedicat a sa

                                                                  limba sarda triballu e atenzione

Nuoro - Sette de Aprile de su Millinoichentosnorantabator

----------------------------------------------------

 

·   Lìtera Màriu Sanna  

DIREZIONE DIDATTICA STATALE

V CIRCOLO NUORO

Prot. n. 53 RIS

                                                                                  Nuoro 14/06/1994

AL DIRETTORE DI TELESARDEGNA

NUORO

            Argumentu: Su telezornale de Telesardinna.

 

Ja fit tempus de intender su notissiariu in sa limba nostra! Custa operassione chi azes postu in attu, at a restare in s'Istoria de sa Limba Sarda, in sa memoria de sos Sardos.

Pariat nudda, ma cussu nudda fit mannu, ca bi cheriat corazu a dimostrare chi fintzas in sardu si podent dare nobas e informassiones e bois custu corazu l'azes apidu e meritade chi bos siant resas grassias dae totu.

Dae como in susu non s'at a poder narrer chi su sardu balet petzi pro chistiones in familia e cun amicos.

Sos professionistas de s'Universidade, sos professores e mastros de cada iscola depent meditare como, ca los azes postos a pessare e lis azes fatu bier in pratica de ite est capassa  sa limba sarda. Chi meditent, in antis de narrer cosas foras de lacana.

Sa bellesa, sa musica de sa limba sarda, grassias a su presentadore e a su direttore, cumparet crara e atirat sa simpatia, che mezus non si podiat isetare. Apo intesu zente cumpiaghida, nande: Ja fit tempus! E ascurtabat curiosa e cuntenta: ispantada de sa naturalesa de su negossiu, de sa bella pronuntzia; paret, ca est, una cosa naturale, chi semper apemas connotu.

Chi meditent sos politicos nostros e sos continentales: sa limba sarda no est morta, est petzi posta in d-unu cuzone e bois azes comintzadu a nche la tirare a mesu, a la torrare sa funtzione e s'onore chi meritat.

Dae su telezornale a s'ispetaculu, su passu est curtzu, pessaebi, mancari siet, pro cumintzare, un'ispetaculu de musica moderna cun sos musicantes chi in Sardinna non mancant.

Augurios mannos e a mezus avantzamentos.

IL DIRETTORE DIDATTICO

(Mario Sanna)

--------------------------------------------------------

 

·   Arìculu Felice Testa -  La Nuova Sardegna 23.06.1994

 

L'iniziativa dell'emittente nuorese Telesardegna.

Un tg in limba avamposto per nostalgici della lingua madre.

Nuoro - "E como b'at un'iscutta de publitzidade".

            Nella trincea sardoresistente dell'informazione si aggira lo spettro di un tg in limba dove gli italici consigli per gli acquisti si vestono di suoni arcaici.

            Da due mesi l'emittente nuorese "Telesardegna" trasmette un notiziario in limba efficace e suggestivo. Lo conduce Salvatore Serra, "anchor man" sardoparlante, che quando compare in video si annuncia con un solare "salude" e quando si congeda dal suo pubblico lo fa con un augurale "a mezzus biere", sostituito solo di rado da un meno confidenziale "adiosu".

Tre edizioni con un buon indice d'ascolto, seguito da chi ha poca dimestichezza con l'italiano,  da chi vuole imparare la lingua madre dimenticata, e da Jimmy, uomo venuto dal Senegal a gestire un  autolavaggio, che registra ogni puntata e poi la riascolta come corso avanzato di limba moderna.

Un obiettivo alto, nel solco di un tg 1 che ha unificato la lingua nazionale più ancora di vati, cantori e poeti sommi, il telegiornale in sardo vuole affermare un idioma colto nei mezzi di informazione. Salvatore Serra scrive le notizie in un sardo standard, ipotesi di una lingua unitaria, e lo diffonde via etere con la pronuncia nuorese, più semplice da comprendere. Per i neologismi utilizza una sorta di "metodo Columbu", il leader sardista che parlava in sardo con i paesani e salutava i carabinieri in italiano, ma pronunciando "buonzorno" all'uso locale. Le parole italiane vengono sardizzate, con le "c" che diventano "z".

Il telesardoconduttore evita comunque gli eccessi e rifugge dagli acrobatici colpi di glottide che abbondano nella parlata barbaricina, prestandosi invece a una più austera pronuncia usata nell'area urbana del capoluogo.

Salvatore Serra confida nell'effetto trascinamento della sua iniziativa  con la speranza che al tg di TeleSardegna  seguano altri tg in sardo nelle emittenti locali.

E spera anche nella sensibilità culturale della Regione per sostenere una lingua che non ha ancora avuto riconoscimento alcuno dal lontano governo della penisola dove i tg vengono ancora interrotti dalla "pubblicità" e le notizie raccontate in perfetto italiano (f.t.)

           

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


[Sarvadore Serra]