Memòria istòrica de su sardu - 2
Nazione Sarda, "Giornale bilingue dell'identità", est essidu dae sa segunda medade de sos annos '70 a primos de sos annos '80 de su Noighentos. Fiat espressione de su "Circolo Città Campagna". Su diretore fiat su biadu de Antonello Satta, unu de sos mègius intelletuales chi amus tentu. E faghiat parte, de su "Circolo" e de sa redatzione de su giornale, un'àteru intelletuale de gabale, Eliseo Spiga, chi nos at dassadu pròpiu in custas dies.
Inoghe bos propòngio un'artìculu de fundu de Nazione Sarda, essidu in su 1981, chi faeddat de identidade, de limba e de sas tentatziones neotzentralistas chi b'aiat in cussos annos.
Nùgoro, 20 de santandria 2009
Sarvadore Serra
NAZIONE SARDA - Anno V n. 2 - Marzo 1981
Limba e centralismu
Dian cherrer un'atera fusione perfeta
Parimus torrande a su 1847. Pro mores e pro curpa de su gubernu italianu e de una parte de sos politicos e de sos intellettuales "indigenos", sa Sardinna est a puntu de torrare a fachere sa "fusione perfetta" cun Terramanna, unu cuntrattu iscadiu da-e cando nos an torrau, a sos Sardos, s'autonomia regionale. Finzas a cando sos Sardos, credende chi s'autonomia esseret abberu una manera noba de si gubernare, si sunis mantesos chietos e si che sunis andados, a forza 'e malagana, in terras furisteras, su locu pariat asseliau. Da-e cando, peroe, han cominzau a cumprendere chi non b'hat autonomia verdadera si non b'hat identidade e chi s'identidade depet tenner una limba pro chistionare, da-e tando s'est pesau s'abbolotu. ""Circulares" secretas no solu de su Ministeriu de s'istruzione, ma finzas de sa Presidenzia de su Cussizzu de sos ministros han fattu a manera chi sa limba sarda no esseret intrà in sas iscolas. Aldo Moro hat cumpresu derettu, e l'hat cumpresu Malfatti, chi dandeli podere a sa limba sarda, s'autonomia podiat esser abberu "ispeciale" finzas in Sardinna.
A cantu paret, peroe, non l'han cumpresu bene zertos intellettuales e zertos politicos sardos, o l'han cumpresu bene meda, e timende, issos etotu, s'ispecialidade de s'autonomia sarda, cheren unu populu chene limba, chi s'abbarret chietu e a sa muda.
Sas cosas podian sighire a andare a sas longas, e in secretu, si bindighimiza sardos no esseren presentau sa proposta de leze pro li torrare a sa limba sarda sos derettos chi li pertenen. E finzas cun custa proposta de leze, mantesa suta ludu pro tantos annos da-e su Cussizu regionale, si podiat galu andare a s'istiri-istiri si no esseren essias a campu sas prepotensias de su Gubernu centrale e sos malos irghenios de sos canes de isterju de Sardinna. Chie non cheret sa limba sarda non cheret s'autonomia ispeciale, cheret torra una "fusione perfetta", mancari pro narrer, apustis de pacu tempus, de haer irballiau, comente hat fattu Siotto Pintor a pustis de sa "fusione" de su 1847. Ma como sos irballios non sun prus cunsentios. Sa zente ch'est abertia.