Su corsicanu est avantzende in s'iscola e in sos mèdias
Intervista de D. Corraine a Ghjacumu Thiers, professore de s'Universidade de Corsica.
GT
est nàschidu in su 1945 e istat in Biguglia, a curtzu a Bastia, segunda
tzitade de sa Còrsica. Est istadu professore de Lìteras Clàssicas in
Nizza, Ajacciu e Bastia, in antis de intrare, in su 1983, in
s'Universidade de Còrsica (in Corti), in ue est catedràticu de limba e
cultura corsicana. Est finas iscritore de teatru e poesia e at iscritu
romanzos e istùdios linguìsticos. Interessadu meda a su progressu de sa
limba cosicana (in ue est s'atore printzipale) e a sa modernizatzione
sua, a su puntu chi oe est presidente de su Comitadu Sientìficu de su
"Cunsigliu di a Lingua Corsa". At
semper tentu relatziones de amighèntzia e de istùdiu cun àteras
realidades de natziones sena istadu comente est sa Sardigna. No est mai
mancadu in sos apuntamentos printzipales in ue fiat fundamentale su
cunfrontu intre Sardos e Corsicanos. Pro custu fiat presente in
s'ùrtimu addòviu de Nùgoro, LinguaWebInfo, de su 27-05-2006. In custa intervista, nos crarit unos cantos problemas relativos a sa limba corsicana.
Comente est sa situatzione sotziulinguìstica atuale de sa Còrsica? Oe
su corsicanu est in una situatzione paradossale, ca s'impreu
traditzionalee sa trasmissione "naturale" de sa limba sunt minimende in
manera regulare, masunt craros duos fatos importantes: - sa limba
est devènnida unu balore identitàriu de prima categoria pro sa gente:
lis atrìbuintuna funtzione de rapresentatzione de s'èssere corsicanu de
eris, de oe e de semper. Si pensat chi podat èssere finas unu motore
econòmicu forte, in particulare pro un'economia fundada in s'ambiente e
in su turismu de calidade. - Su bisòngiu est craru e sa dimanda
importante. Su progressu in s'ispàtziu pùblicu (iscola, mèdios de
informatzioone in particulare) est de sos prus fortes in Frantza. Unu
paragone: onni annu sunt postos a cuncursu pro su reclutamentu de sos
professores de limba corsicana 3 postos pro sa Còrsica, cando chi pro
sa limba otzitana sunt 4.
Ite faghet, oe, s'Istadu frantzesu pro su corsicanu e sas àteras limbas natzionales? Su
corsicanu non tenet perunu istatus de ufitzialidade, ca sa lege
frantzesa no lu previdet, antis l'impedit. Sa costitutzione narat
(art.2) chi su frantzesu est sa limba de sa Repùblica. Custu
disponimentu non dassat logu in sa lege pro sas limbas territoriales in
Frantza, ma mancu pro sas comunidades non territoriales. S'ùnica
possibilidade est sa lege Deixonne (1951) chi cunsentit s'insinnamentu
facultativu pro sas limbas chi mutint "regionales", mutidas finas
"limbas de Frantza". Ma custu ostàculu nch'est istadu brincadu in
Còrsica dae movimentos populares contìnuos e dae un'isfrutamentu
regulare de sas possibilidades cunsentidas dae sa posta in òpera de
duos istatutos regionales de s'ìsula (1982, 1992).
Sa limba corsicana, ite presèntzia populare tenet? B'at atitùdines e cumportamentos diferentes meda: > sas ideas sunt totu in favore de unu progressu de su corsicanu in sa legislatzione >
sa pràtica est diferente meda: in su matessi setore (geogràficu,
culturale, professionale, econòmicu) b'at gente chi connoschet e
pràticat bene sa limba, e àteros de mancu. > su sentimentu
generale est chi sa situatzione traditzionale de impreu de sa limba est
oramai improdutiva. E tando sa gente s'incumandat a sos poderes
pùblicos (servìtzios de s'Istadu e Colletividade Territoriale de sa
Còrsica (CTC), pedende unu sustentu semper prus mannu. -sos
isfortzos isvilupados in s'educatzione natzionale (s'insinnamentu
privadu est pagu ativu) a pustis de 30 annos ant creadu una situatzione
tìpica: a) sos prus giòvanos sunt sos chi faeddant de mancu ma tenent un'atzessu a sos livellos elaborados de sa limba b)
sos mannos, su prus de sa populatzione corsòfona, tenent a su sòlitu
pagu cumpetèntzia e abarrant analfabetas in sa limba issoro.
In
cuncruida, sas pràticas reales de limbàgiu non sunt a s'artària de
s'adesione simbòlica de su pòpulu cun totu sas cumponentes
demogràficas, finas sas chi benint dae foras.
Su
corsicanu, presente est in s'impreu ufitziale (aministratzione,
toponomàstica, informatzione, economia, cumèrtziu, iscola...)? Sos
duos setores in ue su corsicanu est prus presente sunt s'iscola e sos
mèdias, mancari si podat giai bìdere unu movimentu in favore de sa
generalizatzione de sa presèntzia pùblica de sa limba. > Sos
disponimentos adotados in s'insinnamentu e postos in òpera dae sos
servìtzios de s'educatzione natzionale in Còrsica, cun su partenariadu
de s'istitutzione regionale (e su servìtziu de Limba e Cultura
corsicana in particulare) cunsentint un'oferta de limba chi punnat a si
generalizare oro totu sos iscolanos de Còrsica, in cale si siat livellu
de istùdios. Su sistema, cumplessu e ispetzificadu, tenet sa lògica sua
in su Pianu regionale de formatzione. S'aplicatzione de custu pianu no
est semper de sos mègius, ma est unu punteddu reconnotu dae totus. Sas
ideas, atentas e crìticas, ant a agiuare a dare semper prus efetividade. > Radio Còrsica Frequenza Mora,
istatzione regionale de Radio-France, dae bintitres annos est
isvilupende una polìtica de bilinguismu chi impreat su corsicanu in
onni ocasione (finas sos giornales de informatzione). At cunsentidu
un'abertura sotziale e tècnica importante de su corsicanu, mancari sa
situatzione generale, in favore mescamente a sa limba dominante, si
manifestat finas inoghe, de seguru. >Pro sos mèdias televisivos,
sos resurtados sunt diferentes cunforme a s'annu e a sas diretivas
pariginas. Sigomente sos mèdias pùblicos sunt sos prus ascurtados, sa
riflessione punnat a creare un'istatutu autònomu de sos mèdias
corsicanos in intro de su sistema frantzesu. > Un'isfortzu
importante est istadu fatu in sa sinnalètica bilìngue
corsicanu-frantzesa. Est òpera de sos servìtzios de sa Cullettività
Territuriale di Corsica ma finas sos servìtzios regionales de s'Istadu
coòperant in manera importante: > Sa formatzione, initziale e
contìnua, isvilupat pianos de formatzione de atzessu a sa pràtica
linguìstica durante sa bida professionale. Custas initziativas,
interessantes e chi dant isperu, tenent bisòngiu de s'afortire in sa
continuidade. > Sa matessi osservatzione balet pro su setore econòmicu in generale chi faghet un'impreu episòdicu de su corsicanu. > Sa situatzione est in favore a unu programa de generalizatzione de s'impreu de sa limba.
E sa literatura corsicana ite proponet? Sa
literatura in limba corsicana est produende regularmente in generes
literàrios difrentes. Su problema prus mannu est su de sos letores, chi
sunt pagos in una populatzione de 250.000 abitantes (malu a ischire su
nùmeru de sos chi faeddant in corsicanu, e in mesu issoro ischimus chi
sa majoria non leghet in sa limba sua!). Unu cambiamentu si podet bider
in s'insinnamentu. S'essida a campu de rivistas mustrat chi sas cosas
sunt cambiende. Sos issèberos de sas produtziones literàrias
mustrant, paris cun sas temàticas traditzionales, una creatividade chi
punnat prus a sa modernidade e a sa cussèntzia crìtica de s'identidade
corsicana in cuntatu cun sas àteras.
Su Cunsigliu di a Lingua è di a Cultura Corsa est istadu costituidu de reghente. It'est e ite si proponet? S'Assemblea
di Còrsica, a s'unanimidade, at votadu in su mese de làmpadas de su
2005 una deliberatzione chi previdet unu pianu de isvilupu de sa limba
corsicana, cun tres oeientamentos: -sarvare e trasmìtere a sas levas noas su patrimòniu linguìsticu e culturale; -isvilupare sa presèntzia de sa limba in totu sos setores de sa sotziedade; -creare sos istrrumentos e sos mèdios netzessàrios pro cuncretizare una polìtica linguìstica noa. Su
Cunsigliu di a Lingua è di a Cultura Corsa est istadu costituidu pro
pònnere in òpera custu progetu, cun duas istruturas operativas: -unu
Comitadu Sientìficu incarrigadu de amaniare propostas e mesuras
cuncretas cunforme a custos tres orientamentos in pensu numenados; -unu Cumitatu di Rigiru, òrganu chi detzidet, cunfirmat o pedit modìficas pro custas propostas. Su
traballu de su Cunsigliu at a èssere prontu a sa fine de su 2006. Su
progetu de isvilupu de sa limba corsicana at a èssere discùtidu e
votadu in s'Assemblea de Còrsica in sos primos meses de su 2007.
|