Su rispetu de sos deretos colletivos de sos pòpulos, unu de sos fundamentos de unàteru mundu possìbile

Manifestu de sIspàtziu de sos Deretos Colletivos de sos Pòpulos e Natziones sena Istadu in su Forum Sotziale Mundiale de Belém 2009. Sos sutiscritos cherimus espressare in antis de totu sa solidaridade nostra cun totu sos pòpulos chi sufrint, mescamente cun sos pòpulos palestinesu, kurdu, saharaui e tamil chi in custas dies sunt retzende unatacu genotzida.

Semus cuntentos mannos chi sos chi leant parte in su FSM de Belém 2009 apant inclùdidu in sagenda issoro de riflessione e dibàtidu sa temàtica de sos deretos colletivos de sos pòpulos. Si tratat de una detzisione istòrica chi suponet uninnovamentu positivu a cunfrontu de sos FSM anteriores, in sos cales custa temàtica no est istada cunsiderada comente una chistione de interessu generale. Sa minimizatzione de sos deretos colletivos sest manifestada mescamente in teorizatziones oblìcuas de su deretu colletivu prus fundamentale de sos pòpulos: su deretu a sautodeterminatzione. Gai, pòpulos medas ispartinados in su praneta non sunt rispetados nen dae sos Istados nen dae sas organizatziones internatzionales, mancari siant sos sugetos printzipales de sos deretos colletivos. A parte custos ostàculos, e inclùdida sincumprensione de setores chi sautoproclàmant progressistas, unos cantos pòpulos ant cunsighidu su reconnoschimentu giustu de sos deretos issoro e àteros sunt incaminados pro lotènnere.

Amus esaminadu cussas realidades dae sa prospetiva de sa globalizatzione comente una alternativa a sindividualismu e a sisvilupu insustenìbile chi la caraterizat.

Amus osservadu chi sos pòpulos indìgenos o originàrios sunt unu referente e una ghia pro su reconnoschimentu e rispetu de sos deretos colletivos.

Su fatu de àere tzelebradu custa editzione de su FSM in Belém in terra de pòpulos indìgenos, at agiuadu sa tarea nostra de aprofundire su cuntenutu e sa portada de sos deretos colletivos a livellu universale. Custos pòpulos chi difendimus, sunt unesempru de coerèntzia e de dura in su rispetu prenu de sa natura, de shabitat e de sas siendas naturales suas; totu su chi devet assegurare sa pràtica de sus deretos colletivos. Tzelebramus chi finas sa ONU sest fata eco de sas lutas e de sas finalidades de sos deretos colletivos de sos pòpulos indìgenos cun saprovatzione de sa "Decraratzione de sos deretos de sos pòpulos indìgenos de su 2007.

Custa decraratzione sustenet in manera crara chi sos deretos colletivos sunt indispensàbiles pro sesistèntzia, su bonistare, sisvilupu integrale de sos pòpulos e sa pràtica de su deretu issoro a sa determinatzione lìbera. Sa leada de cussèntzia dae bandas de sos pòpulos indìgenos de sos deretos colletivos tenet su valore agiuntu de èssere unesempru pro sos àteros pòpulos de su mundu e de iscontzare su partzimentu istitutzionalizadu ingiustu de sumanidade intre comunidades majoritàrias o grupos dominantes e comunidades minoritàrias o grupos dominados.
Custas puntualizatziones cuintzident cun su cuntenutu de sa "Decraratzione de sos deretos colletivos de sos pòpulos" aprovada in Barcelona in su 1990 dae representantes de sa sotziedade tizivile de pòpulos marginados diferentes, in sa cale safirmaiat chi sos deretos individuales abbarrant reduidos si sa pessone cuncreta a sa cale si riferint non si podet cumportare nen si podet espressare comente sugetu de sos deretos colletivos de su pòpulu suo.
Sas polìticas atuales globalizantes e uniformizadoras si oponent a sa pràtica de sos deretos colletivos de sos pòpulos. Pro custu est indispensàbile unu cambiamentu radicale de sòrdine istabilidu, chi petzi at a èssere possìbile si si àplicat sena cunditziones su printzìpiu chi petzi difendende sos deretos colletivos e individuales si podent fraigare sa democratzia, sa cunvivèntzia e sa paghe universales, sa soverania alimentare e sisvilupu sustenìbile. Sistòria dimustrat chi a no aplicare custu printzìpiu faghet nàschere su prus de sos cunflitos chi oe bat in su mundu.
Cun sa finalidade de cuntribuire in manera prus profetosa de como a abèrrere caminos noos pro chi unàteru mundu siat possìbile, cuncordamus sa creatzione de una RETE MUNDIALE PRO SOS DERETOS COLLETIVOS DE SOS PÒPULOS.
Nois, chi semus firmende custu manifestu, nos auguramos chi custu manifestu si cunvertat in energia promovidora de sa rete venidora, pedende in su matessi tempus chi su Forum Sotziale Mundiale imbeniente pòngiat in sagenda sua sa prioridade de tratare in forma trasversale, dae esperièntzias e revidicatziones diversas, sos deretos colletivos comente esigèntzia e prataforma essentziales pro possibilitare unu paradigma innovadore e un òrdine mundiale giustu e solidale, alternativu a sa globalizatzione esistente, chi lìberet sumanidade intrea.

Nos cherimus agiùnghere, in fines, a sa proposta de sos pòpulos indìgenos pro cunvertire su 12 de santugaini imbeniente in sa Die de Mobilitatzione Globale de Luta pro sa Madre Tierra contra a sa mercantilizatzione de sa Vida.

BELÉM DO PARÁ, 31 DE GHENNÀRGIU DE SU 2009

[trad. Sarvadore Serra]