Nàschida in su 1981 in Egitu, dae babbos sardos (issa matessi, finas si s'intendet tzitadina de su mundu, reconnoschet in sa Sardigna su puntu de riferimentu suo e sas raighinas profundas), Corinna Fiora at istudiadu siat in Bruxelles siat in Oxford. Laureada in Antropologia a su SOAS de s'University of London, s'est semper ocupada de comunicatzione interculturale, ponende in paris s'atividade de chirca e s'impignu in sa pràtica. In su presente traballat  in Senegal (su traballu suo est presentadu in Sardigna cun conferèntzias),in una bidda a su tzentru de su Sahel, Ndem, in ue documentat e sustenit una atzione de riscoberta e de recùperu, fata dae sa populatzione locale, de sas traditziones antigas suas, traditziones agrìcolas,artesanales e linguìsticas. In sos biàgios suos, chi sunt medas, si interessat finas de chircas musicològicas, alimentende gosi, paris cun sa de sa chirca sientìfica, s'àteru interessu suo chi la bidet operare comente cantante e cumposidora.

Abbaidende su mundu dae su Sud, in manera ispetziale dae su Senegal, ite idea tenes de sa globalizatzione?
 Globalizatzione...su programa Word meu no reconnoschet sa paràula, si bidet chi non abbaidat sa televisione...est una de sas paràulas crae de su sèculu nostru: "globalizatzione", derivada dae "globale", semus totus pigados in cunsideratzione, magioràntzias,  minorias ètnicas, mulatos culturales e ideològicos, totus in su matessi brodu primordiale, atacados a carchi bìculu de pane chi gallegiat, imbidiende sa menestra de si bichinu. Finas s'ìndiu Yanomami dae su fundu de sa bidda amatzònica faghet parte de custa moda nova! Ma ite est sa globalizatzione? "Scuset? Connoschet sa globalizatzione?" " Comente nono! A pustis de sa salsa e sa pachanga, como fatzo letziones de globalizatzione, mi agiuat cun su dolore de ischina". Comente pro cada moda bona, tenimus sos "a favore"e sos "contra a", chi si cumprendent raramente: "COMENTE? Ses NoGlobal? Ses unu dinosàuru! Non bides comente podimus imparare in manera lìbera sos unos dae sos àteros? Comente su càmbiu est prus fàtzile? Comente su mundu est una bidda manna?" e dae s'àteru chirru: "Ei, una dose bella de isfrutamentu internatzionale, comente cun su mercadu lìberu sas multinatzionales nostras e sos polìticos nostros podent andare de manera prus fàtzile a inghìriu de su mundu pro isfrutare sas risorsas naturales de sos bichinos nostros de globu, pro li fàghere crèere a pustis chi sas titulias chi li dant in càmbiu sunt sa modernidade!".
  
Però tue crees chi totus pessant gosi, in sa matessi manera?
 A pustis b'at finas s'indetzisu: "Bè, ei, in realidade est bellu de bìdere cantos amigos tenet fìgiu meu  in internet, usat s'elaboradore comente unu indimoniadu...deo non bi cumprendo unu atzidente però issu imparat s'inglesu cun unu grupu de neozelandesos. De su restu mi dispiaghet unu pagu cando abbaido sas iscarpeddas suas Nike (pro sas chi apo gastadu unu cuartu de su salàriu meu) e penso a su pitzinnu tzinesu chi b'at traballadu pro 16 oras sa die, dat de pensare...". Ei, faghet pensare, ma pensare a ite? De a beru sa gente azaminat supra de sa globalizatzione? Forsis su bonu de sa gente est, imbetzes, trascinada dae su trimizone de sas implicatziones chi li sunt ligadas, e no tenet mancu su tempus de azaminare supra de su pro ite e  su comente; forsis semus totus unu pagu istracos. Astenide·bos e consumade, chi totu est a disponimentu...de a beru totu? E sas informatziones? Pro sos chi las chircant, finas cussas: est comente pro su màndigu, si faghes s'isfortzu, e ti lu podes permìtere, agatas botegas minoreddas in ue bendent produtos genuinos e biològicos, in sa matessi manera faghes unu giru in sa rede e agatas unu muntone de informatziones interessantes meda, però bisongiat de ischire abbaidare...Su mercadu est abertu...e su dibàtidu?
 
Tantu pro dare unu esempru pràticu, a mi podes nàrrere ite  resurtadu   tenet in Senegal?
Sa populatzione locale est bivende càmbios medas pro more de sa globalizatzione: su cuntrastu intre sa sotziedade traditzionale in sas biddas che a sa in ue isto e sa "modernidade" de sa capitale est craru e lestru meda. Sas giòvanas de bidda, ligadas a sa traditzione Islàmica e a sos àbitos locales, si bestint prus chi no àteru cun sa veste traditzionale a cunfrontu de sas giòvanas de tzitade, semper prus cunformes a sa moda europea; però finas a inoghe bi semus: in su mundu otzidentale puru su cuntrastu intre sos àbitos rurales e sos urbanos si bidet meda. Ateros esempros craros meda sunt: s'usu de sa meighina traditzionale cada bia chi sa meighina moderna ammustrat sos lìmites suos (cosa chi capitat a s'ispissu, ca custa ùrtima est istada impreada totu in paris, sena mai tènnere in contu  sa sabiduria e su cuntestu traditzionale); sos pratos tìpicos cundidos cun su cubo maggi connotu meda (brutu de fàbrica frattadu); analfabetos a curtzu de genieddos de s'informàtica; s'imparamentu de s'Iscola Corànica, a s'ispissu prus reconottu a livellu sotziale de cussu de s'iscola frantzesa, però ostàculo a s'intrada in su mundu de su mercadu lìberu ( resone pro sa chi sas iscolas franco-àrabas si sunt moltiplichende); butegas basadas in su modellu econòmicu capitalista ( distributzione manna) a curtzu de bendidores bana-bana chi andant pro sos tzentros urbanos mannos meda chirchende una paga cotidiana mìsera, e chie prus nde·tenet prus nde·pòngiat.
 
E sos governos, a pàrrere tuo, ite faghent o podent fàghere contra a custas tendèntzias?
Su problema reale no est in cue: su problema naschit cando unu governu, semper prus a largu dae sas realidades de sa popolatzione sua, decidit de imitare in totu "s'isvilupu econòmicu" de sos paesos otzidentales chi tenent realidades cun diferèntzias craras. E naschint gosi programas de urbanizatzione selvàgia, tzentralizatzione de cada cosa, agiudos pro sas impresas mannas sena cunsiderare s'economia pitica e familiare, etc. Sas consecuèntzias de sas detzisiones polìticas e de sas dispositziones de su governu tocant totus, però sunt in pagos a ischire chi custas detzisiones bènnidas dae s'altu, a s'ispissu ifadosas e cuntestadas, faghent parte de un manera de èssere sas cosas chi pertocat su mundu intreu, una manera globale de èssere sas cosas, ei. Bisongiat de ammitire però chi, a su mancu inoghe in Senegal, b'at una  cussèntzia polìtica dada dae sa ferida galu aberta de sa colonizatzione e sa trata. Podet duncas capitare, finas in biddas ispèrdidas, de intendere discursos supra de sa neo-colonizatzione e de sa cussèntzia de unu ligàmene, mancari iscuru, intre sa polìtica de isvilupu de como e sos interessos coloniales betzos.

Fìamus faeddende de globalizatzione. Ite idea nde tenet sa gente?
Naramus sa beridade: a su bonu de sa gente, siat in otzidente siat in su restu de su mundu, no nde l'importat nudda de sos dibàtidos e de sas riflessiones subra de sa polìtica mundiale chi nos inghìriat, mancari onniunu de nois, chèrgiat o nono, est ligadu a sos avilupamentos suos. A nde·tènnere cussèntzia o no est una àtera cosa, su ischire est unu lussu. Sa globalizatzione, pro calicunu unu signu de progresu: abbaidant sa tecnologia chi avanzat, su cuncàmbiu de informatziones, sas oportunidades de cumèrtziu e gasi; pro sos àteros unu inimigu invisibile, e no faeddo de sos NoGlobal o de sos ativistas anticapitalistas varios, ma de sos chi in cussa paràula intendent cosas medas: invasiones, timòria de su chi no si connoschet nutrida dae sos mèdias, unu mistùriu bellu chi a bias si manifestat cun ascras de xenofobia contra a unu immigradu; pro àteros galu una paràula che una àtera. Credo però chi bi siat unu pagu de confusione a inghìriu de custa paràula chi est a beru rica de connotados.

Medas narant chi non b'at una casta de globalizatzione ebbia e chi no est totu de imbolare.
Est beru. Pro  cumintzare tocat a distìnghere sa globalitzazione dae su chirru de s'informatzione dae cussu econòmicu. Su primu est sena dùbiu positivu: permitit a onniunu de contatare pessones de totu su mundu, a mene de bos iscrìere custu artìculu dae su Senegal, e prus de totu nos dat una possibilidade d' espressione libera, cosa rara pro custos tempos, bo lu potzo assigurare. Gratzias a su cuncàmbiu de informatziones bi podent èssere entes mediàticos indipendentes e separados dae sos interessos de s'istadu o de sos poteres econòmicos mannos. Custu at permitidu a sas minorias e a sos grupos rivendicativos de totu su mundu de s'organizare e comunicare (sas comunidades de indipendentes in Brasile, numenadas "New Commons" dae s'intelletuale Escobar1, sos grupos ecologistas, sos alternativos, sos istudentes de totu su mundu e chie prus nde·tenet prus nde·pongìat), e duncas imbentare maneras de sussistèntzia alternativas. De sa matessi manera at permitidu a sos chi amant biagiare  (sos connotos "travellers") e s'integrare in sas comunidades visitadas, de s'organizare a manera de gastare pagu pro sos biagios e de otènnere màndigu e domo in càmbiu de agiudu in su traballu.

Pro allegare galu unu pagu in manera concreta, a torramus a Senegal? Non ca est una fissatzione tua ma semplitzemente ca istas in ie!
Comente fia narende, gratzias a sas retes de comunicatzione novas, inoghe s'agatant semper prus biagiadores chi ressesint a si mòere cun unu mìnimu de "savoir vivre". Làstima chi su biàgiu geogràficu siat a s'ispissu a diretzione ùnica e duncas sos giovanos de inoghe chi sonniant orizontes novos e non cherent pònnere in perìgulo sa vida atraversende s'ocèanu cun una piroga, nde podent tènnere una proa pro more de s'elaboradore, e mescamente si podent abigiare de sas conditziones de bida una bia in Europa, finas si a s'ispissu s'imagine est falsificada, prus lughente de su chi diat èssere, esagerada (e gosi calicunu pessat chi totus sos europeos bestint Gucci e faghent s'amore comente in sas pelìcolas porno chi sos pitzinnos iscarrigant in sos internet cafè). Puntu positivu: podent imparare sas limbas, abbarro difatis semper ispantada dae su nùmeru de giòvanos de Dakar chi ant imparadu s'inglesu petzi pro more de s'elaboradore e de sas comunidades de discussione internatzionales (ei, a bias servint)... 

Ei, però in ùrtimu no nos agatamos serrados in intro de una giungla estremenada in ue est difìtzile agatare s'issida?
Ei, s'ùnicu problema est de resissire, in antis de totu, a nos regulare in custu mare de informatziones. Totus podent tènnere atzesu a cale si siat casta de informatzione, però cale est sa manera de otènnere sa paràula crae chi cunsentat a su motore de chirca tuo de agatare sas informatziones prus pagu atzessibiles? Pro sos chi tenent tempus, sa curiosidade e sa sorte podent èssere solutziones eventuales, e pro sos àteros? E est inoghe chi cumingiat de nou sa matessi istòria: pessones medas no tenent nen su tempus nen sa gana de colare una paia de oras chirchende informatziones in rede. Su telegiornale triste meda bastat e bi nde·restat puru! E gosi totu sas informatziones supra de su chi nos proponent, supra de sas implicatziones reales de su consumismu nostru sena frenos, supra de sas catàstrofes ecològicas de custos ùltimos tempos, supra de su chi sutzedit de a beru in sas periferias  e sas àteras informatziones "incòmodas" colant sena si nde·abigiare...
 
Custu nos giughet a s'àtera cara de sa medallia: s'aspetu econòmicu de sa globalizatzione. No est gosi?
Tzertu, e paris cun isse  su neo-maltusianismu, sas teorias (torro a lu nàrrere: teorias) de su mercadu lìberu, sa numenada abertura de sas làcanas, e totu sos temas supra de sos chi no apo a faeddare prus de gosi. Sa dimanda chi dia fàghere deo est, in antis de totu: dae in ue benit totu custu?  Ca, non isco bois àteros, però a mie non  lu ant mai imparadu in iscola, su cumèrtziu triangulare, sa trata de sos negros, e cosas bàrias supra de sas chi si fundat su sistema capitalìsticu nostru simpàticu. Custu ca, diat pàrrere, iscavare tropu in unu tempus coladu e brutu deprimit s'ànimu de sas ordas de dirigentes de su tempus benidore, o a su mancu custa diat èssere sa resone de sa riforma iscolàstica frantzesa 2, chi. sorte bona, ant cantzelladu cun lestresa. Unu male istòricu netzessàriu naraiat Léopold Sedar Senghor? Non nde so gosi segura...

In custos ùrtimos tempos s'andòngiu generale in America Latina diat sugerire chi bi sunt àteras possibilidades.
Tzertu, bidimus unu càmbiu, mescamente si pensamus a su discursu de su presidente bolivianu nou chi nos amentat chi sa terra (e paris cun issa sos èsseres umanos, datu chi faeddaiamus de sa colonizatzione e de sa trata, mamas de capitalismu modernu) non est una risorsa de impreare sena règula, ca s'impreu etzesivu giughet semper a s'agabu de sa risorsa. Una postura cumpretamente a s'àtera ala de cussa de sos Istados Unidos, chi no cherent pònnere in discussione "s'American way of life" (sa manera de bida americana), e gosi cumbintos de s'ideale capitalista chi sunt dispostos a operare genotzìdios inoghe e in cue in sa terra, e provocare (indiretamente, lassamus·bi·lu colare) catàstrofes ecològicas, cun su de lu difèndere. In realidade però sa terra est sa base de su pane nostru de cada die e diat duncas èssere prus lògicu de nde·fàghere unu impreu moderadu, ca non semus virus.

Però custa cussèntzia b'est finas in Senegal?
Nono, e est una làstima chi custa cussèntzia chi est una caraterìstica de s'Amèrica Latina galu no si cunformet a sa realidade senegalese (e forsis de totu s'Africa otzidentale) in ue, a parte ascras isporàdicas de Pan-Africanismu, su bonu de sa popolatzione rurale devet atzetare sas detzisiones polìticas chi benint dae sos tzentros urbanos, semper prus a tesu dae sas realidades de sas regiones. Su podere sighit una polìtica de tzentralizatzione, francu durante sas eletziones (chi bi sunt istadas su 25 de Freàrgiu coladu), in sas chi si divertint a organizare carovanas cun mùsica e ballerinos pro sa cuntentesa manna de sos "supporters". E bia lìbera a sas promissas, a s'ispissu e cun praghere, ismentigadas in  caminu. Sos errores nostros matessi si ripetint de manera inesorabile, mancari si fatzat semper prus craru chi unu mercadu basadu subra de s'investimentu internatzionale mannu prus chi subra de su regionale e s'impresa minore, siat  unu errore madornale. Custu balet finas pro nois e, a dolu mannu, sa die chi nos amus a abigiare chi no tenimus peruna fortza a cunfrontu de su mercadu asiàticu at a èssere, forsis, tropu tardu (no nde nos abiagiamus giai in Italia?). In su pestantis s'Africa repitit tostorrudamente sas catzadas econòmicas nostras matessi...

A pàrrere tuo, si su mercadu no at a èssere prus ostaculadu dae sas règulas de s'aparatu istatale e limitadu dae barrièras geogràficas, ite càpitat ?
Comente fiamus narende, sa teòria a sa base de su mercadu lìberu (parte integrante de sa globalizatzione) si mutit Neo-maltusianismu, chi semprificadu a su màssimu narat pagu prus o mancu chi una bia chi si mercadu no at a èssere prus ostaculadu dae sas règulas rìgidas de s'aparadu istatale e limitadu dae barrieras geogràficas, s'at a pòdere duncas regulare a sa sola in manera meda prus efitzente. Su raportu impresa- consumidore at a devènnere pagu prus o mancu che a cussu intre s'elèghidu e eletore, cun una diferèntzia ebbia chi su consumidore at a tènnere meda prus podere in s'impresa de su chi s'eletore at in s'elèghidu. In pràtica diamus èssere faeddende de democratzia  (Pipinu, a cantu mi lu das s'etu de democratzia?) . e Funtzionat?
Ei, ma colamus dae sa teoria a sa realidade.
In sa realidade sas impresas minores pagu a pagu sunt ingurtidas dae sas multinatzionales chi cun abilidade leant nùmenes diferentes pro produtos diferentes o pro ramos suta de su cuntrollu de s'impresa creadora, a manera chi dant s'impressione falsa chi b'apat unu tzertu isseberu e unu tzertu controllu dadu dae sa cuncurrèntzia, cando imbetzes su mercadu est diventende semper prus monopòliu de bator o chimbe sotziedades mannas (pensamus a sa Nestlé, a sa Coca-Cola, Unilever, etc.) chi podent si permìtere belle totu, finas de "comporare" governos intreos, mescamente in sos paisos chi si sunt isvilupende (parauledda sogetiva) a corfos de privatizatziones e publitzidade.

E totu custu, ite contraditziones creat?
A propòsitu de comporare, in su "paisu adotivu"meu, su Senegal, unu fatu bastante curiosu est chi non b'at prus pische, o a su mancu non su pische bonu: su thiof famadu, pische de base, mannu mannu e saporidu meda, preferidu dae sos senegalesos. Istrambu pro unu paisu in ue sa pisca diat dèvere èssere una de sas indùstrias prus ricas. sa pisca difatis est fonte de sussistèntzia pro unu grupu ètnicu intreu: su de so Lebus, abitantes de sa costera. Be, oramai su thiof non b'est prus, si nde andat totu a  Europa sena nemancu bisòngiu de unu vistu e sos Lebos  disisperados chircant de lu persighire cun sas pirogas issoro, ma a dolu mannu unu cargu intercontinentale est prus lestru e non tenet problemas cun sa politzia de sas costeras ispagnolas. Sos " problemas de imigratzione" leant àtera cara una bia chi los abaidas dae s'àtera ala de su globu,
no?

E su guvernu senegalesu  comente manìgiat custos problemas?
Su guvernu senegalesu, pro non abbarrare in s'ùrtimu postu in sa cursa a s'isvilupu econòmicu, atzetat de bèndere sas matèrias primas suas prus importantes totu paris a sas multinatzionales chi offerint prus dinare, lassende su chi b'abbarrat e sos iscartos a sa popolatzione. S'impresa s'agatat duncas in una relatzione "simpàtica" cun su paisu e si custu est istàbile politicamente (che a su Senegal) podet finas abèrrere una filiale.
Sa partzidura de una impresa in diferentes  ramos  e paisos cunsentit de èssere galu prus lìberos dae sas règulas. In tèrminos pràticos: deo ando a comporare unas matèrias primas in Africa in ue costant prus pagu ( pro more de sa mancàntzia de diversidade de produtos causada dae sa polìtica de sa monocoltura, cravada cun sa colonizatzione e mantesa dae sa polìtica  destruidora de su FMI e de sa Banca Mundiale), a pustis mi las fatzo triballare in Tzina in ue sas leghes de amparu de su triballadore sunt intre sas prus elàsticas.
In tèrminos polìticos: de a beru s'impresa est una entidade paraistatale a subra de sas leghes natzionales e, finas a unu tzertu puntu, internatzionales. Custu cumportat chi in sos paisos "isvilupados" sas leghes brincadas sunt mescamente cussas ligadas a s'informatzione subra de su produtu in ue, pro more de àbiles giogos de paràulas, nos podent fàghere creere, pro esempru, chi sos aromas impreados in sas patatinas sunt naturales, sena nos nàrrere chi in su limbatzu cumertziale "aromas naturales" si devet lèghere "aromas chi imitant a sa perfetzione cussos naturales". Ite bellu! Sa publitzidade est mègius de s'enigmìstica!

Ma custu no at bàlere in Senegal? L'ispero.
Finas su Senegal est prenu de produtos alimentares (a s'ispissu de ingrosso ma bèndidos a su detàgliu)ue sos ingredientes non sunt nemancu iscritos. Peus galu: su late"beru" non s'agatat belle prus (istranu pro unu paisu prenu de Peuhl, grupu ètnicu de pastores ispetzializados in sa produtzione de late) ma est prenu de late in prùere ( o dia dèvere nàrrere grassu vegetale) cun disegnadas subra bacas curiosas chi faghent creere a sos babbos chi cussa pruere podet tranchillamente sustituire su late beru e su fabisongiu cuotidianu incalciu de sos fìgios issoro. Dae ue est chi beniat su rachitismu?
A s'àtera ala de sa terra s'àteru ramu de s'impresa si podet permìtere de andare, prus a tesu, si est netzessàriu. Custu si podet bortare in una filiale de sa Coca-Cola chi isparghet frigorìferos in totu s'Africa cun s'impèrgiu però de no bi pònnere mai abba (comenet capitat in sa bidda mea, in ue sa pertzentuale de su diabete est creschende de manera innaturale)finas si sa butega s'agatat in su desertu. Esempre prus estremu est cussu de Shell, chi carchi annu a como aiat pagadu s'esertzitu nigerianu pro pònnere fine a sas protestas de sos chi istaiant in una bidda locale, contra a su brutamentu causadu dae sa fàbrica in su delta de su frùmene Niger, sa fonte prima de sussistèntzia issoro por sa pisca e s'abba de bìere. S'esertzitu at mortu totus sos chi istaiant in sa bidda. E a dolu mannu no est unu casu ùnicu; sos esempros sunt medas...

Ma nessi sos genotzìdios sunt assentes in Senegal?
Eja, gràtzias a Deus inoghe in Senegal no apo mai intesu genotzìdios de tale casta, o a su mancu non gosi  craros.Ite chergio nàrrere cun custu?Chèrgio nàrrere chi sos traballadores in sas fàbricas de sas diferentes multinatzionales non tenent ne protetzione sotziale nen una cobertura mèdica e cando sos paritzos pitzocheddos chi traballant in sas fàbricas de allumìniu ant a cumintzare a tènnere sos efetos segundàrios de su produtu chi manìgiant, cando sos càncaros dèvidos a sos alimentos noos (o refudos) introduidos dae s'otzidente ant a cumintzare a nàschere e cando una filiale at a cungiare sena preavisu, no at a èssere de seguru sa privatizatzione  signore Cocola o Signore World Bank a agiuare custa gente. In sa matessi manera cando sas abbas in ue su guvernu cunsentit de imbolare sos refudos, at a èssere incuinadas de su totu e sa desertificatzione at àère fatu su restu ite ant a bibere? Coca Cola?

Mi', duncas, s'àtera cara de sa medalla globalizatzione, sa cara prus pagu umana, basada in su profetu pro issu matessi e sas aparèntzias
Comente naraiat su sàviu: no est totu oro su chi lughet. E pustis custa bella tzarrada arribamus a sa fine. Forsis sa pregunta chi diat pòdere nàschere est: ite est peus su podere de unu polìticu corrumpidu o su de sa  de un'impresa multinatzionale? Forsis sos duos chi sunt a manu tenta che a duos amorados. E balet sa pena de distruire sas risorsas umanas o naturales de su pranreta nostru pro pòdere faeddare cun su oramai bighinu Neozelandesu? Su sàviu narat finas chi no est semper totu biancu o nieddu.. Sas conclusiones meas mi las tèngio pro mene, e dasso chi cadunu de bois arribet a sas pròpias, sa globalizatzione est finas a dare sa possibilidade a ognunu de espressare sas ideas suas..o fiat sa democratzia?

[bortada dae S. Evangelisti, C. Ippoliti, F. Pinna]